{"id":846,"date":"2022-09-06T11:42:28","date_gmt":"2022-09-06T09:42:28","guid":{"rendered":"http:\/\/ficedula.pl\/?page_id=846"},"modified":"2022-10-23T23:30:47","modified_gmt":"2022-10-23T21:30:47","slug":"przyroda-beskidow-przystanek-8","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/przyroda-beskidow-przystanek-8\/","title":{"rendered":"Przyroda Beskid\u00f3w – Przystanek 8: Wo\u0142osi"},"content":{"rendered":"\n

\u00d3smy przystanek \u015bcie\u017cki “Przyroda Beskid\u00f3w” b\u0119dzie obfitowa\u0142 nie tylko w wiedz\u0119 przyrodnicz\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c historyczn\u0105. Jest to jednak niezb\u0119dne, poniewa\u017c ogromny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 przyrody w Beskidach mia\u0142o osadnictwo wo\u0142oskie, kt\u00f3re przypad\u0142o na prze\u0142om XIV i XV wieku. Przyk\u0142adem wsi lokowanych na prawie wo\u0142oskim s\u0105 m.in. Ponikiew, Kaczyna i Koziniec. Wo\u0142osi przysposabiali i zagospodarowywali pastersko trudno dost\u0119pne tereny g\u00f3rskie, le\u017c\u0105ce pomi\u0119dzy rolniczymi wsiami ulokowanymi wzd\u0142u\u017c beskidzkich rzek. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Opisuj\u0105c w wielkim skr\u00f3cie pochodzenie Wo\u0142och\u00f3w, nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce lud ten zamieszkiwa\u0142 pierwotnie, od epoki br\u0105zu, obszar P\u00f3\u0142wyspu Ba\u0142ka\u0144skiego, gdzie prowadzi\u0142 rozleg\u0142\u0105 gospodark\u0119 pastersk\u0105, hoduj\u0105c g\u0142\u00f3wnie owce i kozy. Podb\u00f3j Ba\u0142kan\u00f3w przez staro\u017cytnych Rzymian (II wiek) oraz p\u00f3\u017aniejsza ekspansja S\u0142owian (VI-VII wiek) odegra\u0142y du\u017c\u0105 rol\u0119 w asymilacji i doprowadzi\u0142y do rozwoju i rozszerzenia si\u0119 zasi\u0119gu wyst\u0119powania ludno\u015bci Wo\u0142oskiej. P\u00f3\u017aniejszy okres (X i XI wiek) to czas trwania Imperium Bu\u0142gar\u00f3w i Wo\u0142och\u00f3w. Przegrana wojna z Cesarstwem Bizantyjskim i podbijanie Ba\u0142kan\u00f3w przez Turk\u00f3w, sk\u0142oni\u0142y lud Wo\u0142oski do osiedlania si\u0119 w g\u00f3rskich terenach Karpat (XII-XIII wek). Przemieszczaj\u0105c si\u0119 na p\u00f3\u0142noc, Wo\u0142osi trafili do Polski. W 1340 roku kr\u00f3l Kazimierz Wielki nada\u0142 przywileje osadnicze ludowi, kt\u00f3ry ws\u0142awi\u0142 si\u0119 w walkach o Ru\u015b Halick\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Niekt\u00f3re \u0142emkowskie wsie zaros\u0142y lasem. Po innych pozosta\u0142y tylko cmentarze i przydro\u017cne krzy\u017ce. Na zdj\u0119ciu miejscowo\u015b\u0107 Nieznajowa w Beskidzie Niskim (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Osiedlaj\u0105c si\u0119 w Polsce, prowadz\u0105cy gospodark\u0119 pastersk\u0105 Wo\u0142osi, zak\u0142adali nowe oraz rozwijali \u00f3wczesne wsie, utrzymuj\u0105ce si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z roli. Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142o to w podg\u00f3rskich osadach, w kt\u00f3rych ze wzgl\u0119du na surowy klimat i niskiej jako\u015bci gleby, rolnictwo nie przynosi\u0142o znacz\u0105cych zysk\u00f3w. Hoduj\u0105c owce i kozy, osadnicy wo\u0142oscy dostarczali na rynek sery, mleko i sk\u00f3ry. Ponadto, Wo\u0142osi, kt\u00f3rzy mieli prawo do noszenia broni, strzegli szlak\u00f3w handlowych. Widz\u0105c korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z rozwoju wsi, rz\u0105dz\u0105cy krajem Jagiellonowie sprzyjali osadnictwu wo\u0142oskiemu. Lokowanie wsi na prawie wo\u0142oskim wi\u0105za\u0142o si\u0119 m.in. z tym, \u017ce zap\u0142ata czynszu odbywa\u0142a si\u0119 w naturze, mieszka\u0144cy p\u0142acili np. owcami. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce Wo\u0142osi byli ludem bardzo gwa\u0142townym i bitnym, st\u0105d zgoda na osadnictwo i prowadzenie gospodarki pasterskiej by\u0142y rozwi\u0105zaniem, kt\u00f3re pozwala\u0142o zjedna\u0107 i przyporz\u0105dkowa\u0107 sobie ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zamieszkiwa\u0142a i w pewien spos\u00f3b strzeg\u0142a granic kraju. Co istotne, Wo\u0142osi w Kr\u00f3lestwie Polskim nie zamieszkiwali jedynie terenu Karpat, lecz r\u00f3wnie\u017c obszar Polesia i Roztocza. Asymilacji z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105 sprzyja\u0142o m.in. wsp\u00f3lne wyznanie religijne – zar\u00f3wno Wo\u0142osi jak i Rusini zamieszkuj\u0105cy wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Polski, wyznawali prawos\u0142awie. R\u00f3wnolegle z zasiedlaniem istniej\u0105cych ju\u017c osad i zak\u0142adaniem nowych, Wo\u0142osi przesuwali si\u0119 wzd\u0142u\u017c \u0141uku Karpat na Zach\u00f3d. Pod koniec XV wieku wo\u0142oscy pasterze dotarli w okolice Wadowic i na \u017bywiecczyzn\u0119. Nieco dalej, w Beskidzie \u015al\u0105skim, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w\u0119dr\u00f3wka Wo\u0142och\u00f3w na zach\u00f3d. Na \u015al\u0105sku tereny by\u0142y ju\u017c mocno zaludnione, a gleby urodzajniejsze, by przeznaczy\u0107 je na gospodark\u0119 pastersk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Polana \u015awink\u00f3wka w Gorcach jest jedn\u0105 z wielu w Beskidach, pami\u0105tk\u0105 po prowadzonym wypasie owiec (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W jaki spos\u00f3b kultura wo\u0142oska wp\u0142yn\u0119\u0142a na beskidzk\u0105 przyrod\u0119? Gospodarka pasterska prowadzona przez Wo\u0142och\u00f3w, polega\u0142a na karczowaniu lub wypalaniu g\u00f3rnych cz\u0119\u015bci stok\u00f3w, kt\u00f3re w ten spos\u00f3b by\u0142y przekszta\u0142cane na tereny pasterskie. Pierwotnie, obszar niemal ca\u0142ych Beskid\u00f3w porasta\u0142y lasy Puszczy Karpackiej z wykszta\u0142conymi pi\u0119trami ro\u015blinnymi, kt\u00f3re opisywali\u015bmy na Przystanku nr 2. Poprzez wielowiekow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pastersk\u0105 powsta\u0142y siedliska \u0142\u0105kowe, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do najbogatszych gatunkowo zbiorowisk ro\u015blinnych w Polsce. W zale\u017cno\u015bci od stopnia uwilgotnienia pod\u0142o\u017ca, z siedliskami \u0142\u0105kowymi zwi\u0105zane jest bardzo liczne i szerokie spektrum gatunk\u00f3w ro\u015blin gin\u0105cych i chronionych, m.in. mieczyk dach\u00f3wkowaty, zimowit jesienny, szafran spiski (krokus), pe\u0142nik europejski, nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity, kosaciec syberyjski, liczne gatunki goryczkowatych czy liczne gatunki storczyk\u00f3w. Ponadto, siedliska \u0142\u0105kowe stanowi\u0105 baz\u0119 pokarmow\u0105 i \u015brodowisko \u017cycia dla wielu gatunk\u00f3w zwierz\u0105t: bezkr\u0119gowc\u00f3w, p\u0142az\u00f3w (\u017caby, kumaki), gad\u00f3w (padalec, \u017cmija zygzakowata), ssak\u00f3w (gryzonie, jeleniowate) oraz ptak\u00f3w. Hale pasterskie stanowi\u0105 tereny \u017cerowiskowe wielu gatunk\u00f3w ptak\u00f3w drapie\u017cnych (o nich opowiemy szerzej na Przystanku nr 12). <\/p>\n\n\n\n

\n