{"id":854,"date":"2022-09-06T11:48:39","date_gmt":"2022-09-06T09:48:39","guid":{"rendered":"http:\/\/ficedula.pl\/?page_id=854"},"modified":"2022-10-23T00:17:19","modified_gmt":"2022-10-22T22:17:19","slug":"przyroda-beskidow-przystanek-11","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/przyroda-beskidow-przystanek-11\/","title":{"rendered":"Przyroda Beskid\u00f3w – Przystanek 11: Sowy"},"content":{"rendered":"\n

Ze wzgl\u0119du na nocy tryb \u017cycia, sowy by\u0142y niegdy\u015b uznawane za symbol \u015bmierci lub nieszcz\u0119\u015bcia. Dzi\u015b postrzeganie tych tajemniczych ptak\u00f3w drapie\u017cnych radykalnie si\u0119 zmieni\u0142o. Wiele os\u00f3b docenia obecno\u015b\u0107 s\u00f3w przy swoich obej\u015bciach i nie traktuje ich jako z\u0142y omen.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Beskidach wyst\u0119puje 8 gatunk\u00f3w l\u0119gowych s\u00f3w. Z terenami le\u015bnymi zwi\u0105zanych jest a\u017c sze\u015b\u0107 gatunk\u00f3w: puchacz, puszczyk uralski, puszczyk zwyczajny, uszatka, w\u0142ochatka i s\u00f3weczka. Tereny otwarte w s\u0105siedztwie cz\u0142owieka, takie jak pola, pastwiska i \u0142\u0105ki oraz zabudowa wiejska, s\u0105 dogodnym miejscem dla p\u00f3jd\u017aki i p\u0142omyk\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
L\u0119gowe sowy Polski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Stowarzyszenie Ochrony S\u00f3w, www.sowy.sos.pl)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mieszka\u0144cy beskidzkich las\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najcz\u0119\u015bciej spotykan\u0105 sow\u0105 w lasach Beskid\u00f3w i ca\u0142ej Polski jest puszczyk zwyczajny, kt\u00f3ry zasiedla wszelkie rodzaje las\u00f3w. G\u0142os samca puszczyka jest bardzo charakterystyczny, cz\u0119sto u\u017cywa si\u0119 go w nagraniach filmowych. G\u0142os samicy przypomina kwilenie, st\u0105d ludowa nazwa puszczyka to “kuwik”. Puszczyk zamieszkuje naturalne dziuple powsta\u0142e w starych drzewach.<\/p>\n\n\n\n

Niewiele rzadsza od puszczyka jest uszatka, kt\u00f3ra zamieszkuje zgo\u0142a odmienne siedlisko. Jest nim skraj las\u00f3w i teren\u00f3w otwartych, nierzadko r\u00f3wnie\u017c sady owocowe. Nazwa “uszatka” zwi\u0105zana jest z pi\u00f3rkami na g\u0142owie sowy, b\u0142\u0119dnie nazywanymi uszami. Co ciekawe, sowa ta, wyprowadza l\u0119gi w gniazdach ptak\u00f3w krukowatych i ptak\u00f3w drapie\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Puszczyk uralski Strix uralensis <\/em>(fot. J. Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dalszy kuzyn puszczyka zwyczajnego – puszczyk uralski, szczeg\u00f3lnie upodoba\u0142 sobie buczyny i to takie ponad stuletnie, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 bukowe z\u0142omy oraz drzewa z naturalnymi dziuplami. “Urala” mo\u017cna nazwa\u0107 stra\u017cnikiem beskidzkich las\u00f3w, bo cz\u0119sto odpoczywa lub czatuje na ofiary na roz\u0142o\u017cystych ga\u0142\u0119ziach drzew rosn\u0105cych na skraju lasu lub przy drogach le\u015bnych. Puszczyk uralski aktywny jest zar\u00f3wno noc\u0105 jak i podczas bardzo pochmurnych dni. <\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142e, ale wyj\u0105tkowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najmniejsz\u0105 z s\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w Beskidach jest s\u00f3weczka. Filigranowa postura i nazwa, mo\u017ce wskazywa\u0107 na bezbronne stworzenie. Ot\u00f3\u017c… nic bardziej mylnego! Niewielki rozmiar (s\u00f3weczka jest nieco wi\u0119ksza od wr\u00f3bla), drapie\u017cnik nadrabia sprytem i charakterem. Wyj\u0105tkowo\u015bci temu gatunkowi sowy dodaje fakt, \u017ce jej aktywno\u015b\u0107 przypada w dzie\u0144. Gdy pojawi si\u0119 w okolicy i zostanie zauwa\u017cona, w lesie zaczyna rozbrzmiewa\u0107 g\u0142os ostrzegawczy ma\u0142ych ptak\u00f3w, na kt\u00f3re sowa poluje. Co ciekawe, ofiar\u0105 s\u00f3weczki mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nawet wi\u0119kszy od niej dzi\u0119cio\u0142 du\u017cy. S\u00f3weczka nie pogardzi te\u017c niewielkimi ssakami czy gadami. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
W\u0142ochatka Aegolius funereus<\/em> (Fot. J. Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

O wiele bardziej skrytym od s\u00f3weczki gatunkiem jest w\u0142ochatka, kt\u00f3rej aktywno\u015b\u0107 przypada na godziny nocne. Co ciekawe, w\u0142ochatka ma najbardziej asymetryczne u\u0142o\u017cenie otwor\u00f3w usznych ze wszystkich naszych gatunk\u00f3w s\u00f3w. Taka budowa czaszki pozwala sowie w niemal zupe\u0142nej ciemno\u015bci, za pomoc\u0105 s\u0142uchu, zlokalizowa\u0107 norniki, kt\u00f3re s\u0105 jej g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em pokarmu. Ponadto, pokarmem w\u0142ochatki s\u0105 inne gryzonie i drobne ptaki. <\/p>\n\n\n\n

S\u00f3weczka i w\u0142ochatka zamieszkuj\u0105 dziuple wykute przez dzi\u0119cio\u0142y. W przypadku obu gatunk\u00f3w s\u00f3w, niesamowite znaczenie ma wi\u0119c odpowiednia ilo\u015b\u0107 starych, zamieraj\u0105cych i martwych drzew, w kt\u00f3rych rol\u0119 le\u015bnych architekt\u00f3w pe\u0142ni\u0105 dzi\u0119cio\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
S\u00f3weczka (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Najwi\u0119kszy i najrzadszy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119ksz\u0105 sow\u0105 zamieszkuj\u0105c\u0105 beskidzkie lasy jest puchacz. Rozpi\u0119to\u015b\u0107 skrzyde\u0142 puchacza mo\u017ce przekracza\u0107 2 metry, a masa cia\u0142a mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 a\u017c 4 kg! Cechami charakterystycznymi s\u0105: wielko\u015b\u0107, pi\u00f3ra na g\u0142owie przypominaj\u0105ce uszy, czarne \u017arenice kontrastuj\u0105ce z ciemnoczerwon\u0105 siatk\u00f3wk\u0105 oraz spory dzi\u00f3b. Puchacz najcz\u0119\u015bciej zajmuje opuszczone gniazda ptak\u00f3w drapie\u017cnych. Niekiedy, w trudno dost\u0119pnych miejscach, gniazduje na ziemi, a czasem na p\u00f3\u0142kach skalnych. Puchacz \u017cywi si\u0119 przer\u00f3\u017cnymi zwierz\u0119tami, pocz\u0105wszy od najmniejszych: \u015blimak\u00f3w, myszy, przez zaj\u0105ce, ptaki, a sko\u0144czywszy na lisach czy m\u0142odych sarnach. Znajduje si\u0119 na szczycie \u0142a\u0144cucha pokarmowego i istnieje bardzo ma\u0142e prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce padnie ofiar\u0105 innego drapie\u017cnika. Jedynie m\u0142ode i niedo\u015bwiadczone osobniki mog\u0105 zosta\u0107 upolowane przez lisy, wilki, rysie, czy kr\u00f3la beskidzkich przestworzy – or\u0142a przedniego.<\/p>\n\n\n\n

Oznacz sow\u0119 po wypluwce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sowy nie potrafi\u0105 trawi\u0107 sier\u015bci, ko\u015bci czy innych twardych element\u00f3w cia\u0142 ofiar. W \u017co\u0142\u0105dku s\u00f3w powstaje zlepek niestrawionych fragment\u00f3w pokarmu, kt\u00f3ry zostaje wypluty – jest to tzw. wypluwka lub zrzutka. Wypluwki s\u0105 cennym materia\u0142em badawczym. Dzi\u0119ki nim, naukowcy dowiaduj\u0105 si\u0119 m.in. jakie drobne ssaki i inne organizmy wyst\u0119puj\u0105 w danej okolicy. Ze wzgl\u0119du na nocn\u0105 aktywno\u015b\u0107, sowy s\u0105 cz\u0119sto nieuchwytne. Na szcz\u0119\u015bcie, oznacza\u0107 mo\u017cemy je r\u00f3wnie\u017c po wypluwkach – ka\u017cdy gatunek sowy tworzy zrzutki o odmiennym kszta\u0142cie i wielko\u015bci. Wypluwki s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nieod\u0142\u0105cznym elementem edukacyjnym Stowarzyszenia Ficedula. Wykorzystujemy je podczas warsztat\u00f3w dedykowanym sowom.<\/p>\n\n\n\n

Zagro\u017cenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sowy stoj\u0105 w obliczu szerokiej gamy zagro\u017ce\u0144. Najpowa\u017cniejszym zagro\u017ceniem jest utrata miejsc l\u0119gowych, g\u0142\u00f3wnie poprzez wycinane starych drzew z dziuplami, a w miastach zatykanie otwor\u00f3w wentylacyjnych i uszczelnianie dach\u00f3w budynk\u00f3w. Warto wspomnie\u0107, \u017ce gatunki takie jak s\u00f3weczka, w\u0142ochatka i puchacz s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105 strefow\u0105. <\/strong>Gdy znajdzie si\u0119 dziupl\u0119 z l\u0119giem s\u00f3weczki lub w\u0142ochatki czy te\u017c miejsce gniazdowania puchacza, mo\u017cna to zg\u0142osi\u0107 Regionalnej Dyrekcji Ochrony \u015arodowiska, a w miejscu tym zostanie utworzona strefa ochronna, wewn\u0105trz kt\u00f3rej nie b\u0119dzie prowadzona gospodarka le\u015bna. Sowom zagra\u017ca r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 otrucia. Stosowanie trutek na gryzonie, w tym szczury i myszy, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do \u015bmierci sowy, kt\u00f3ra schwyta\u0142a podtrutego gryzonia. Ponadto, jad\u0105c noc\u0105 przez las, warto spu\u015bci\u0107 nog\u0119 z gazu. Kolizje drogowe z sowami s\u0105 bardzo cz\u0119ste i niestety cz\u0119sto ko\u0144cz\u0105 si\u0119 \u015bmierci\u0105 potr\u0105conego ptaka.<\/p>\n\n\n\n

Literatura uzupe\u0142niaj\u0105ca:<\/strong><\/p>\n\n\n\n