{"id":864,"date":"2022-09-06T11:55:42","date_gmt":"2022-09-06T09:55:42","guid":{"rendered":"http:\/\/ficedula.pl\/?page_id=864"},"modified":"2022-10-23T22:59:05","modified_gmt":"2022-10-23T20:59:05","slug":"przyroda-beskidow-przystanek-15","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/przyroda-beskidow-przystanek-15\/","title":{"rendered":"Przyroda Beskid\u00f3w &#8211; Przystanek 15: P\u0142azy i gady"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u017baby, ropuchy, w\u0119\u017ce, jaszczurki&#8230; Pomimo, i\u017c bardzo cz\u0119sto \u017cyj\u0105 przy naszych domach, spotkanie z tymi zwierz\u0119tami prawie zawsze jest niespodziewane i do\u015b\u0107 emocjonalne. Cho\u0107 rzadko doceniane i cz\u0119sto negatywnie kojarzone, p\u0142azy i gady maj\u0105 ogromny wp\u0142yw na przyrod\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gady i p\u0142azy to jedne z najstarszych zwierz\u0105t st\u0105paj\u0105cych po ziemi. P\u0142azy pojawi\u0142y si\u0119 ponad 400 milion\u00f3w lat temu, za\u015b gady troch\u0119 p\u00f3\u017aniej, bo oko\u0142o 318 milion\u00f3w lat temu. Dla por\u00f3wnania, pierwsi praludzie pojawili si\u0119 oko\u0142o 5 mln lat temu. Aby lepiej to zobrazowa\u0107 w czasie, przyjmijmy, \u017ce gady pojawi\u0142y si\u0119 rok temu, a pierwsi ludzie nieca\u0142e 6 godzin temu. Ogromna r\u00f3\u017cnica, prawda?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/salamandra-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1188\" srcset=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/salamandra-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/salamandra-300x225.jpg 300w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/salamandra-768x576.jpg 768w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/salamandra.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><figcaption>Salamandra plamista znajduje si\u0119 w logo Gorcza\u0144skiego Parku Narodowego (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W Beskidach mo\u017cna spotka\u0107 a\u017c 17 gatunk\u00f3w p\u0142az\u00f3w, kt\u00f3re dziel\u0105 si\u0119 na dwie grupy: p\u0142azy ogoniaste (traszki i salamandra) oraz p\u0142azy bezogoniaste (\u017caby, kumaki, ropuchy, rzekotki). Gatunkiem najbardziej kojarzonym z g\u00f3rami jest salamandra plamista, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w logo Gorcza\u0144skiego Parku Narodowego. Niewielkie ka\u0142u\u017ce przy szlakach turystycznych upodoba\u0142y sobie kumaki g\u00f3rskie, kt\u00f3re doskonale si\u0119 w nich kamufluj\u0105. \u017baby i traszki przybieraj\u0105 niesamowite kolory w okresie godowym, a ich zaloty s\u0105 jedn\u0105 z pierwszych oznak wiosny. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gady s\u0105 w Beskidach reprezentowane przez 8 gatunk\u00f3w. Zaskro\u0144ce, \u017cmije oraz jaszczurki (zwinka, \u017cywor\u00f3dka i padalec &#8211; jaszczurka bez n\u00f3g) s\u0105 powszechnie spotykane w s\u0105siedztwie szlak\u00f3w, polan i hal. Ma\u0142o kto jednak wie, \u017ce w Beskidach spotka\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c w\u0119\u017ca dusiciela. Jest to w\u0105\u017c eskulapa, kt\u00f3rego rekordowe osobniki mog\u0105 dorasta\u0107 nawet do 2 metr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"gody \u017cab moczarowych - mating of blue moor frogs\" width=\"525\" height=\"295\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/vn5gwCRyRas?feature=oembed&amp;wmode=opaque\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><figcaption>Podczas okresu godowego \u017caby moczarowe nabieraj\u0105 niesamowitych, niebieskich kolor\u00f3w (\u017ar\u00f3d\u0142o: youtube.com)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zar\u00f3wno gady, jak i p\u0142azy s\u0105 zmiennocieplne, co oznacza, \u017ce temperatur\u0119 cia\u0142a dopasowuj\u0105 do otoczenia. R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy tymi dwiema gromadami s\u0105 jednak znacz\u0105ce. Sk\u00f3ra p\u0142az\u00f3w jest pokryta lepkim \u015bluzem, chroni\u0105cym przed wysuszeniem oraz licznymi gruczo\u0142ami zawieraj\u0105cymi toksyny. Dla por\u00f3wnania, sk\u00f3ra gad\u00f3w jest sucha, bez \u017cadnych gruczo\u0142\u00f3w \u015bluzowych jedynie pokryta drobnymi \u0142uskami. Rozw\u00f3j gad\u00f3w odbywa si\u0119 na l\u0105dzie, a rozw\u00f3j p\u0142az\u00f3w w wodzie. P\u0142azy mo\u017cemy spotka\u0107 po deszczu, rano lub wieczorem, gdy wilgotno\u015b\u0107 powietrza jest wysoka i nie grozi im wysuszenie. W upalne dni p\u0142azy kryj\u0105 si\u0119 w wodzie, zakopane w ziemi, pod kamieniami lub w korzeniach drzew. Gady lubi\u0105 upalne, suche dni &#8211; najcz\u0119\u015bciej mo\u017cna zobaczy\u0107 je wygrzewaj\u0105ce si\u0119 \u0142\u0105ce, kamieniach, murach budynk\u00f3w lub drewnie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zaskroniec-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1184\" srcset=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zaskroniec-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zaskroniec-300x200.jpg 300w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zaskroniec-768x512.jpg 768w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zaskroniec.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><figcaption>Zaskroniec (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Okres godowy wi\u0119kszo\u015bci p\u0142az\u00f3w przypada na wiosenne roztopy. W tym czasie, w wielu miejscach obserwuje si\u0119 zjawisko wielkiej migracji p\u0142az\u00f3w do zbiornik\u00f3w wodnych. Osobniki, kt\u00f3re dotr\u0105 do miejsca rozrodu, bior\u0105 udzia\u0142 w przepi\u0119knym godowym spektaklu. Rechotanie, mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 nawet kilkaset metr\u00f3w od wody. Z\u0142o\u017cony w wodzie skrzek wygrzewa si\u0119 we wiosennych promieniach s\u0142o\u0144ca i po kilku dniach z jaj zaczynaj\u0105 wykluwa\u0107 si\u0119 pierwsze kijanki. Kijanki przechodz\u0105 kilka przeobra\u017ce\u0144, by po paru tygodniach sta\u0107 si\u0119 doros\u0142ym osobnikiem.<br><br>P\u0142azy i gady to drapie\u017cniki. Pokarm p\u0142az\u00f3w stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wnie bezkr\u0119gowce. Gady poluj\u0105 na bezkr\u0119gowce, p\u0142azy, inne gady i drobne ssaki. Istotna rola p\u0142az\u00f3w i gad\u00f3w polega r\u00f3wnie\u017c na tym, \u017ce zwierz\u0119ta te s\u0105 pokarmem dla wi\u0119kszych drapie\u017cnik\u00f3w &#8211; \u015bredniej wielko\u015bci ssak\u00f3w, ptak\u00f3w szponiastych, bocian\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zyworodka-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1237\" srcset=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zyworodka-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zyworodka-300x200.jpg 300w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zyworodka-768x512.jpg 768w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/zyworodka.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><figcaption>Jaszczurka \u017cywor\u00f3dka (fot. Jakub Wyka)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wszystkie p\u0142azy i gady s\u0105 w Polsce obj\u0119te ochron\u0105 prawn\u0105. Zagro\u017ceniem dla obu grup jest zanik siedlisk. &nbsp;Przekszta\u0142canie teren\u00f3w pod zabudow\u0119 lub wielkoobszarowe rolnictwo, odwadnianie \u0142\u0105k i zanieczyszczanie w\u00f3d poprzez zrzuty nawoz\u00f3w i \u015bciek\u00f3w, zanik miedz \u015br\u00f3dpolnych oraz regulacja rzek to zjawiska powszechnie obserwowane. Ponadto p\u0142azy s\u0105 grup\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017con\u0105 ze wzgl\u0119du na ocieplaj\u0105cy si\u0119 klimat i zwi\u0105zany z tym niedob\u00f3r wody.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najkrwawszych zagro\u017ce\u0144 dla p\u0142az\u00f3w jest g\u0119sta sie\u0107 dr\u00f3g i du\u017cy ruch pojazd\u00f3w. W czasie wczesnowiosennym w okresie godowym &#8211; w czasie deszczu i chwil\u0119 po, p\u0142azy wychodz\u0105 ze swych kryj\u00f3wek by ruszy\u0107 do zbiornik\u00f3w wodnych \u2013 staw\u00f3w czy jezior. Niestety, dla wielu z nich to jest ostatnia podr\u00f3\u017c, ko\u0144cz\u0105 \u017cycie przejechane przez samochody. Jad\u0105c wiosn\u0105 w pobli\u017cu wody warto zdj\u0105\u0107 nog\u0119 z gazu i pozwoli\u0107 przej\u015b\u0107 przez jezdni\u0119 nap\u0119dzanym instynktem p\u0142azom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak mo\u017cemy pom\u00f3c p\u0142azom i gadom? Na w\u0142asnych podw\u00f3rkach warto zostawi\u0107 fragment dzikiego trawnika. Nie ko\u015bmy tego miejsca, dorzu\u0107my tam par\u0119 ga\u0142\u0119zi i kamieni. Niech swoj\u0105 niewielk\u0105 przestrze\u0144 znajd\u0105 ropuchy czy jaszczurki. Na pewno b\u0119d\u0105 nam za to wdzi\u0119czne. Co wi\u0119cej, pomog\u0105 nam! Ropuchy uwielbiaj\u0105 je\u015b\u0107 \u015blimaki, a jaszczurki nie pogardz\u0105 paj\u0105kami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-white-color has-text-color wp-block-paragraph\">_<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"125\" src=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/logo_karpackie_inicjatywy_lokalne.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-892\" srcset=\"https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/logo_karpackie_inicjatywy_lokalne.jpg 1000w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/logo_karpackie_inicjatywy_lokalne-300x38.jpg 300w, https:\/\/ficedula.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/logo_karpackie_inicjatywy_lokalne-768x96.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 767px) 89vw, (max-width: 1000px) 54vw, (max-width: 1071px) 543px, 580px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" style=\"font-size:10px\">Inicjatywa &#8220;Poznajemy przyrod\u0119 Beskid\u00f3w&#8221; finansowana ze \u015brodk\u00f3w otrzymanych od Narodowego Instytutu Wolno\u015bci &#8211; Centrum Rozwoju Spo\u0142ecze\u0144stwa Obywatelskiego w ramach Rz\u0105dowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030 za po\u015brednictwem Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia \u201ePro Carpathia\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u017baby, ropuchy, w\u0119\u017ce, jaszczurki&#8230; Pomimo, i\u017c bardzo cz\u0119sto \u017cyj\u0105 przy naszych domach, spotkanie z tymi zwierz\u0119tami prawie zawsze jest niespodziewane i do\u015b\u0107 emocjonalne. Cho\u0107 rzadko doceniane i cz\u0119sto negatywnie kojarzone, p\u0142azy i gady maj\u0105 ogromny wp\u0142yw na przyrod\u0119. Gady i p\u0142azy to jedne z najstarszych zwierz\u0105t st\u0105paj\u0105cych po ziemi. P\u0142azy pojawi\u0142y si\u0119 ponad 400 milion\u00f3w &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/przyroda-beskidow-przystanek-15\/\" class=\"more-link\">Czytaj dalej<span class=\"screen-reader-text\"> \u201ePrzyroda Beskid\u00f3w &#8211; Przystanek 15: P\u0142azy i gady\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-864","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=864"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1301,"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/864\/revisions\/1301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ficedula.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}